Andrej Stojanović
Master student sociologije
Филозофски факултет
Univerzitet u Beogradu
andrej.stojanovic103@gmail.com
ORCID: https://orcid.org/0009-0009-8739-4711
Stručni rad
DOI: 10.5281/zenodo.19237663
Primljen: 27. 11. 2025.
Prihvaćen: 22. 12. 2025.
Apstrakt: Ovaj rad teži da ponudi teorijsku osnovu za analizu razvoja liberalne, konzervativne i socijalističke megaideologije kao faktora koji neminovno oblikuju društvenu realnost različitih, i dalje relevantnih državnih sistema. Sučeljavanjem pojmove ideologije i utopije, te njihovim pozicioniranjem u odnosu na pomenute megaideologije, opisuje se položaj svake od njih. Megaideologije, usled svoje inherentno konfliktne prirode, ne mogu koegzistirati u savremenom svetskom političkom sistemu. Pored nemogućnosti koegzistencije, socijalistička megaideologija ispostavlja se više kao utopističko nastojanje ka određenom sistemu nego kao prava megaideologija. Na primerima rasta nacionalizma u Vajmarskoj Nemačkoj i socijalističkoj Jugoslaviji nastojaćemo da prikažemo uzroke nemogućnosti koegzistencije socijalističke megaideologije sa drugim megaideologijama, pre svega zbog njenih unutrašnjih nekonzistetnosti, ali i zbog problematizovanjasamog shvatanja socijalističke megaideologije kao ideologije uopšte. Rad se zasniva na analitičkom teorijskom pristupu i oslanja se na sekundarnu istorijsku i sociološku literaturu.
Ključne reči: Megaideologije, Ideologije, Socijalizam, Liberalizam, Konzervativizam, Politika, Utopija
Библиографија:
Antonić, Slobodan. Dosadna sociologija. Beograd: Filozofski fakultet, 2022.
Althusser, Luj. Ideologija i državni ideološki aparati. Loznica: Karpos, 2015.
Bakić, Jovo. Evropska krajnja desnica. Beograd: Clio, 2019.
Bakić, Jovo. Jugoslavija: Razaranje i njegovi tumači: Beograd: Službeni glasnik, 2011.
Bakić-Hayden, Milica. Varijacije na temu „Balkan”. Beograd: IFDT, 2006.
Brdar, Milan. „Megaideologije i problem sinteze: Nacrt za kritičku revalorizaciju društveno-naučnih paradigmi”. Theoria br.1, 1992.
Bourdieu, Pierre. Outline of a Theory of Practice. Cambridge: University Press, 1998.
Bilig, Majkl. Banalni nacionalizam. Beograd: Biblioteka XX vek, 2009.
Dirkem, Emil. Elementarni oblici religijskog života. Beograd: Prosveta, 1982.
Dimitrijević, Nenad. „Reči i smrt: Nacionalistička konstrukcija stvarnosti”. Reč, br. 60. (2000), 138–159.
Evola, Julijus. Zajahati tigra. Beograd: Ukronija, 2007.
Feher, Ferenc, Agnes Heler i Đerđ Markuš. Diktatura nad potrebama. Beograd: Pečat, 1986.
Filipović, Luka. Evrokomunizam i Jugoslavija 1968–1980. Novi Sad: Akademska knjiga, 2023.
Gramši, Antonio. Intelektualci, kultura, hegemonija. Novi Sad: Mediterran Publishing, 2018.
Hobsbaum, Erik i Terens Rejndžer. Izmišljanje tradicije. Beograd: Bibilioteka XX vek, 2011.
Ilić, Vladimir. Oblici kritike socijalizma. Zrenjanin: Gradska narodna biblioteka „Žarko Zrenjanin”, 1998.
Koschorke, Albrecht. Hitlerov Mein Kampf. Beograd: Biblioteka XX vek, 2019.
Kuljić, Todor. Teorije o totalitarizmu. Beograd: Istraživačko-izdavački centar SSO Srbije, 1983.
Kuljić, Todor. Tito: Sociološka studija. Beograd: Institut za političke studije, 1988.
Lazić, Mladen. „Društveni činioci raspada Jugoslavije”. Sociološki pregled, br. 12, (1994), 155–166.
Manhajm, Karl. Ideologija i utopija. Beograd: Nolit, 1968.
Marx, Karl. Manifesto of the Communist Party. pristupljeno 20. februar 2025, Marxists.org. URL https://www.marxists.org/archive/marx/works/1848/communist-manifesto/.
Michels, Robert. Political parties. New York: Heart’s International Library Co, 1915.
Milić, Vojin. Prilozi istoriji sociologije. Sarajevo: Veselin Masleša, 1989.
Mils, Rajt. Sociološka imaginacija. Beograd: Školska knjiga, 1964.
Mitrović, Andrej. Vreme netrpeljivih. Podgorica: CID, 1998.
Molnar, Aleksandar. Rasprava o demokratskoj ustavnoj državi. Beograd: B92, 2002.
Molnar, Aleksandar. Sunce mita i dugačka senka Karla Šmita. Beograd: Službeni glasnik, 2010.
Nozik, Robert. Anarhija, država i utopija. Podgorica: CID, 2010.
Parsons, Talkot. Društveni sistem i drugi ogledi. Novi Sad: Izdavačka knjižarnica Zorana Stojanovića, 2009
Ruso, Žan-Žak. Društveni ugovor. Beograd: Filip Višnjić, 2016.
Schmitt, Karl. „The political theory of myth“. The New Polis, pristupljeno 20. februar 2025, https://thenewpolis.com/.
Schmitt, Karl. The Concept of the Political. Chicago: University Press, 1995.
Srpska akademija nauka i umetnosti, Memorandum Srpske akademija nauka i umetnosti (nacrt), pristupljeno 11. januar 2026,
https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/memorandum%20sanu.pdf
Tadić, Ljubomir. Nauka o politici. Beograd: Rad, 1988.
Veber, Maks. Vlast. Novi Sad. Mediterran Publishing, 2014.
Wallerstein, Immanuel. After liberalism. New York: The New Press, 1995.
Ziegler, Luke. „A house divided: How Hitler Exploited the Politics of Weimar Germany”. Tenor of Our Times, No. 11, Article 18. 2022.
SR 
EN