How to Heat a Medieval or Early Modern Monastery? Heating System in Monasteries in Poland

Jadwiga Olbrot, MA
Institute of Archeology
Jagiellonian University, Cracow
jadwiga.olbrot@gmail.com
Scientific paper
DOI: 10.5281/zenodo.4926096

FULL TEXT IN PDF

Received: 11.11.2020.
Accepted: 22.03.2021.

Abstract: In the second half of the 20th century, many archeological excavations were conducted in the area of the Dominican Order in Cracow, Poland. A plethora of objects was discovered, among them remnants of heating devices. One of them, a type of hypocaust, was located in the basement of a building commonly known as the “Romanesque building”. During excavations led by father Adam Studziński, but also later in 1996 and after 2009, a great number of stove tiles were also identified. Based on their technical and technological features and an analysis of their ornamentation, these remains were dated back to the late medieval and modern periods. This detailed research contributed to the possibility of reconstructing the heating system in the Dominican monastery in Kraków.

Key words: heating devices, hypocaust stove, tiles, monastery, Poland

Reference:

Andrzejewska, Aldona, Kajzer Leszek. „Badania zespołu podominikańskiego w Brześciu Kujawskim”. Archaeologia Historia Polona 1 (1995): 127-148.

Andrzejewski, Aleksander, Kajzer Leszek. „Zespół poklasztorny w Łąkach Bratiańskich koło Nowego Miasta Lubawskiego w świetle weryfikacyjnych badań terenowych”. Łódzkie Sprawozdania Archeologiczne 8 (2003): 265-274.

Andrzejewski, Aleksander, Kajzer Leszek. „Sprawozdanie z archeologiczno- architektonicznych badań weryfikacyjnych zespołu franciszkańskiego w Barczewie przeprowadzonych w 2003 roku”. Łódzkie Sprawozdania Archeologiczne 9/2004-2005 (2005): 237-252.

Andrzejewski, Aleksander, Kajzer Leszek, Pietrzak Janusz. „Zespół pocysterski w Jemielnicy na Śląsku Opolskim w świetle badań terenowych”. Folia Archaeologica 22 (1998): 167-178.

Babińska, Barbara. „Kafle piecowe z XIV–XVIII w. pozyskane z badań archeologicznych prowadzonych na terenie Gdańska w latach 1996-2006”. In Stan badań archeologicznych miast w Polsce. Edited by Henryk Paner, Fudziński Mirosław, Borcowski Zbigniew. 385-402. Gdańsk: Muzeum Archeologiczne w Gdańsku, 2009.

Bis, Wojciech. „Ze studiów nad dziejami pieców typu hypocaustum z terenu ziem Polski”. Architectus 1-2 (13-14) (2003): 3-28.

Bojęś-Białasik, Anna. „Średniowieczne urządzenia grzewcze w klasztorze cystersów w Jędrzejowie i augustianów-eremitów na Kazimierzu w Krakowie”. Wiadomości Konserwatorskie 25 (2009): 77-87.

Bojęś-Białasik, Anna. „Piece w klasztorze Dominikanów w Krakowie. Badania w latach 2009–2010”. In Sztuka w kręgu krakowskich Dominikanów. Edited by Markiewicz Anna, Szyma Marcin, Walczak Marek. 335-341. Kraków: Esprit, 2013.

Bojęś-Białasik, Anna, Kopka Beata. „Średniowieczne urządzenia grzewcze w klasztorze cystersów w Jędrzejowie i augustianów-eremitów na Kazimierzu w Krakowie”. Wiadomości Konserwatorskie 25 (2009): 77–87.

Bojęś-Białasik, Anna, Niemiec Dariusz. „Kościół i klasztor Dominikanów w Krakowie w świetle badań archeologiczno-architektonicznych w latach 2010–2012”. In Sztuka w kręgu krakowskich Dominikanów. Edited by Markiewicz Anna, Szyma Marcin, Walczak Marek. 257-313. Kraków: Esprit, 2013.

Bojęś-Białasik, Anna, Niemiec Dariusz. “Medieval ceramics techniques in architecture of Cracow’s Dominicans”. Forum Urbes Medii Aevi 13 (2016): 35-48.

Buśko, Cezary. „Średniowieczne piece typu „hypocaustum” na Śląsku”. Archaeologia Historica Polona 1 (1995): 149-181.

Chmiel, Adam. „Kafle średniowieczne znalezione w Oświęcimiu”. Teka Grona Konserwatorów Galicyi Zachodniej 2 (1906): 343–353.

Czopek, Sylwester. „Renesansowe kafle z Będziemyśla”. In Garncarstwo i kaflarstwo na ziemiach polskich. Edited by Aleksandra Gruszczyńska, Anna Targońska. 95-120. Rzeszów: Muzeum Okręgowe w Rzeszowie, 1994.

Dąbrowska, Maria. „Oświetlenie i ogrzewanie średniowiecznych wnętrz zamkowych”. Archaeologia Historica Polona 14 (2004): 173-188.

Dryja, Maryla, Dryja Sławomir. „Pozostałości pieca grzewczego z pierwszej ćwierci XVI wieku z badań przy ul. Św. Tomasza 34 w Krakowie”. In Rzeczy i ludzie. Kultura materialna w późnym średniowieczu i w okresie nowożytnym. Edited by Bis Wojciech, Bis Magdalena. 105–124. Warszawa: IAE PAN, 2014.

Góral, Agnieszka. „Renesansowe kafle z Polkowic na Śląsku”. Dolnośląskie Wiadomości Prahistoryczne 5 (1999): 169-200.

Grabowski, Wojciech, Romanow Jerzy. „Pocysterski zespół kościelno-klasztorny w Krzeszowie w świetle badań archeologiczno-architektonicznych w 2006 roku”. Z Otchłani Wieków 64/1–4 (2009): 250-254.

Hetmaniak-Malicka, Iwona. „Kafle gotyckie z klasztoru w Bierzwniku”. Zeszyty Bierzwnickie 4 (2002): 187-188.

Filipowicz, Maria. “Sprawozdanie z badań architektonicznych budynku dawnej biblioteki klasztornej”. Studia nad Historią Dominikanów w Polsce 3 (2002): 293–300.

Kaźmierczyk, Józef, Kramarek Janusz, Lasota Czesław. „Badania na Ostrowie Tumskim we Wrocławiu w 1972 roku”. Silesia Antiqua 16 (1974): 241-277.

Kilarska, Elżbieta. „W przededniu przebudowy pieca w dworze Artusa w Gdańsku”. Porta Aurea 1 (1992): 151-189.

Kilarska, Elżbieta, Kilarski Maciej. Kafle z terenu dawnych Prus Królewskich. Malbork: Muzeum Zamkowe, 2009.

Kruppe, Jerzy. „Szpital kapitulny Świętego Ducha we Fromborku”. Studia i Materiały z Historii Kultury Materialnej 66 (1998): 185-201.

Łużyniecka, Ewa. „Średniowieczny kościół i klasztor cysterski w Lubiążu”. Kwartalnik Architektury i Urbanistyki 33 (1988): 83-112.

Moskal, Katarzyna. Kafle w zbiorach Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Kraków: Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, 2012.

Motylewska, Izabela. Renesansowe kafle z zamku w Inowłodzu. Łódź: Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne, 2008.

Niemiec, Dariusz. „Uniwersytet Krakowski w badaniach archeologicznych”. Archeologiczne ślady Uniwersytetu Krakowskiego. Katalog wystawy w Collegium Maius Uniwersytetu Jagiellońskiego. Kraków: 2006.

Niemiec, Dariusz. „Piece do wypału ceramiki budowlanej i wapna w XIII-wiecznym klasztorze Dominikanów w Krakowie”. Archaeologia Historica Polona 25 (2017): 7-35.

Okoński, Jerzy. „Renesansowe kafle „Wawelskie” z zamku w Nowym Wiśniczu”. Rocznik Tarnowski 3 (1993): 237-254.

Olbrot, Jadwiga. ”Nowożytne urządzenia grzewcze w klasztorze dominikanów w Krakowie”. Hereditas Monasteriorum 8 (2016): 101-108.

Piątkiewicz-Dereniowa, Maria. ”Kafle Wawelskie okresu wczesnego renesansu”. Studia do Dziejów Wawelu 2 (1961): 303–375.

Piątkiewicz-Dereniowa, Maria. Artystyczna ceramika europejska w zbiorach polskich. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1991.

Pospieszna, Barbara. „Późnośredniowieczne kafle z kościoła pod wezwaniem św. Walentego w Matarni pod Gdańskiem”. Materiały Sesji Oddziału Warszawskiego Stowarzyszenia Historyków Sztuki 2 (2001): 79-93.

Renner, Joanna. „Późnorenesansowe kafle wawelskie z motywem rozety w kwadracie”. Studia Waweliana 1 (1992): 37-63.

Stolpiak, Barbara. „Warsztaty rzemieślnicze średniowiecznego placu budowy na przykładzie opactwa cysterskiego w Bierzwniku, woj. zachodniopomorskie”. Wielkopolskie sprawozdania archeologiczne 7 (2005): 95-104.

Suchy, Magdalena. „Średniowieczny system grzewczy na terenie opactwa w Bierzwniku, woj. zachodniopomorskie”. Zeszyty Bierzwnickie 4 (2002): 167-185.

Sulkowska-Tuszyńska, Krystyna. „Wyposażenie łaźni klasztoru kanoników regularnych w Trzemesznie”. Archaeologia Historica Polona 14 (2004): 189–210.

Ślawska, Gabriela, Ślawski Tadeusz. „Garncarstwo i kaflarstwo w Bieczu od późnego średniowiecza do czasów współczesnych”. In Garncarstwo i kaflarstwo na ziemiach polskich. Edited by Gruszczyńska, Aleksandra, Targońska Anna. 220-225. Rzeszów: Muzeum Okręgowe w Rzeszowie, 1994.

Tomala, Janusz. „Krótkie posumowanie wyników badań archeologicznych opactwa cysterskiego w Sulejowie”. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej 38, 3-4 (1990): 249-260.

Wałowy, Alina. „Badania przy kościele i klasztorze oo. Karmelitów na Piasku w Krakowie w 1963 roku (wykop II)”. Materiały Archeologiczne 25 (1990): 105-141.

Wiewióra, Marcin. Zespół klasztorny Kanoników Regularnych w Trzemesznie w świetle badań archeologiczno-architektonicznych. Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2000.

Zisopulu-Bleja, Katerina. „Kafle”. In Średniowieczny system obronny miasta Poznania. Odcinek północno-zachodni. Wyniki badań archeologicznych. Edited by Pawlak Paweł. 163-182. Poznań: Muzeum Archeologiczne w Poznaniu, 2013.